Preken

Hieronder kunt u de wekelijkse overwegingen lezen  die 
Vader Paul Brenninkmeijer schrijft in deze corona-tijd.

 

Overweging bij de 3e zondag van Pasen

18 april 2021. Marcus 16, 1- 8

In het evangelie van deze zondag wordt verteld hoe drie vrouwen in alle vroegte op Paasmorgen naar het graf van Jezus gaan om het lichaam van Jezus te balsemen. Zij zien dat de steen van het graf is weggerold. Bij het lege graf zien ze een engel die hen zegt dat Jezus uit de dood is opgestaan. De vrouwen reageren verward: ‘de vrouwen vluchtten weg van het graf, vol angst en schrik. Ze durfden er niemand iets van te zeggen’.

icoon bij 18 april

 

Op sommige iconen van deze gebeurtenis zien we twee engelen. Dit doet denken aan de beschrijving van de ark van het verbond in de joodse tempel. In tegenstelling tot bijna alle andere volkeren is er in de joodse tempel geen godenbeeld. Integendeel: er is slechts een lege ruimte, geflankeerd door twee cherubs: gevleugelde engelen-figuren. Met deze lege ruimte  wordt Gods aanwezigheid bij zijn volk aangeduid op de wijze van de afwezige. God is niet zichtbaar en toch aanwezig. Op dezelfde manier is ook de Verrezen Christus onder ons, terwijl wij Hem niet kunnen zien. De verwarring van de vrouwen bij het lege graf, kunnen wij herkennen. Wij zullen steeds opnieuw de werkelijkheid van de Verrezen Christus tot ons door moeten laten dringen. We moeten daarbij als het ware door de leegte heen kijken. Wij mogen ons overgeven aan het Mysterie dat Gods volheid door leegte heen tot ons komt.

vader Paul

 

Overweging bij de zondag na Pasen

11 april 2021. Evangelie: Johannes 20, 19 - 31

Na de dood van Jezus bleven de apostelen uit angst achter gesloten deuren bijeen. Zij waren bang om als volgelingen van Jezus ook gevangen genomen te worden als zij naar buiten kwamen. Alleen Thomas kende deze angst kennelijk niet. Hij durfde we wel op uit te gaan. Daarom was Thomas er niet bij toen Jezus aan zijn bange leerlingen verscheen.
Onze paus Franciscus ziet mensen graag als wezens die onderweg zijn. ‘Als je alleen maar in je luie stoel blijft zitten leef je niet echt’, zo meent de paus. De paus bedoelt dit vooral ook in geestelijke zin. Je moet vooral niet vast blijven zitten in je denken, wie echt gelooft durft een avontuur aan te gaan. Dit geldt trouwens ook op veel andere gebieden van het leven. Echte wetenschappers zijn ook avonturiers. Ze stellen vragen bij wat men vaak zomaar als vanzelfsprekend aanneemt en zeggen: klopt dit wel? Goede wetenschap blijft vragen stellen om nieuwe oplossingen te vinden die de mensheid verder brengen. En in de politiek is het ook een zoektocht die soepelheid vereist en bereidheid van politici om eenmaal ingenomen standpunten te herzien, om daardoor samen verder te komen.

Wat in de wetenschap en de politiek geldt gaat ook op bij het geloof. Geloven is ook een op weg zijn, het is een zoeken, waarbij je door vragen en twijfels heen een stukje verder komt. Vroeger konden mensen makkelijker het kinderlijke geloof waarmee ze opgegroeid waren vasthouden in de rest van hun leven. En ook al is dit oervertrouwen onmisbaar, de meesten van ons moeten door twijfels en vragen heen hun geloof verder ontwikkelen. De wetenschap stelt vragen bij de Bijbelse verhalen. We moeten leren dat de Bijbel geen natuurkundeboek is, maar een spiritueel boek. En hoezeer heeft onze tijd die spiritualiteit niet heel hard nodig! In het leven worden we vroeg of laat geconfronteerd met de dood. Of we ontmoeten het kwaad dat mensen elkaar kunnen aandoen. En dat alles roept de vraag op ‘waar is God dan?’  Of we botsen bij ons geloof met de kerk, met het menselijke en zondige dat ook in de kerk bestaat. Zo moeten we meerdere keren door twijfel heen. En wat is het dan niet bemoedigend dat wij vandaag de apostel Thomas ontmoeten. Er is een verrassende uitleg over deze apostel. De benaming ‘ongelovige Thomas’ is niet juist. Want juist door indringende vragen te stellen komt Thomas tot een heel persoonlijk en verdiept geloof. ‘Mijn Heer en mijn God’, roept hij uit. Thomas twijfelde niet aan de verrijzenis van Jezus, maar vroeg zich af of Jezus werkelijk aan die andere bange apostelen verschenen was. Zij hadden Jezus allemaal in de steek gelaten en verraden. Mensen zeggen wel eens vaker dat ze een geestverschijning hebben gezien. Hebben die andere apostelen zich niet vergist? De echte Jezus is getekend door hun verraad en daardoor gekruisigd. Thomas eist de littekens daarvan te zien. Zo blijkt dat Thomas een groot verlangen had om te geloven. Niet het bewijs dat Jezus verschenen was overtuigde hem, maar dat de gewonde Jezus die door zijn vrienden in de steek was gelaten aan hen verschenen was om hun vergeving te schenken. Echt geloven is niet een kwestie van je verstand. Je gelooft niet omdat je verstandelijke bewijzen krijgt. Geloven doe je omdat je in je hart geraakt wordt. Alleen iemand als Jezus kon zo grootmoedig zijn dat Hij vergeving schonk aan hen die hem in de steek hadden gelaten. Hij had toch ook op het kruis gebeden dat Zijn hemelse Vader zijn beulen zou vergeven!

Ook wij kunnen pas getuigen dat Jezus leeft, doordat wij anderen vergeving schenken, en ook als wij Christus herkennen in mensen die vandaag de dag gewond zijn door wat anderen hen hebben aangedaan. Als wij onze zogenaamde veiligheid verlaten en bij slachtoffers van onrecht hun wonden verzachten en helpen helen, laten wij merken dat Christus voor ons leeft. Daarvoor moet je er wel op uit durven gaan, en niet in je luie stoel blijven zitten.

vader Paul

Paaspreek  Wladimirskaja  

Toen Jezus aan het kruis gestorven was bleven zijn leerlingen totaal geschokt en gedesillusioneerd achter. Wat hij beloofd had, een nieuw Rijk vol van gerechtigheid, daar kwam nu niets meer van terecht, dachten ze. Ze waren zeker ook beschaamd, dat ze Jezus in de steek gelaten hadden en niet beschermd hadden toen hij gevangen genomen werd. Toen de vrouwen de ochtend na de sabbat zagen dat het graf van Jezus leeg was, en zij de boodschap hoorden dat Jezus leeft, liepen ze ervan weg vol schrik en angst en ze durfden er met niemand over te praten. Des te wonderlijk is het dat deze teleurgestelde en angstige mannen en vrouwen een hele verandering doormaakten. Van bange mensen werden het moedige getuigen. Jezus verschijnt aan de schuldbewuste apostelen en Hij spreekt over vergeving. En Jezus geeft hun de opdracht om zelf die vergeving aan anderen door te geven. Steeds meer dringt het tot hun door dat de dood van Jezus niet een totale mislukking was, niet alleen maar schande. Maar dat Jezus uit liefde zijn leven gegeven had. Zij herinnerden dat hij bij het laatste avondmaal gezegd had dat de wijn zijn bloed aanduidde dat het kwaad van de wereld zou goedmaken. Dus dat Jezus gestorven was voor de verzoening tussen God en mensen en tussen mensen onderling. Terwijl ze tijdens Jezus’ leven nog droomden van een aards rijk waar zij als volgelingen ereplaatsen zouden krijgen, zagen ze nu in dat het niet om heersen gaat maar om dienen, en dat zelfs vernedering en lijden een weg is naar glorie en vrede.

Beste mensen, wat betekent dit voor ons? Vaak denken wij dat wij maar machteloze wezens zijn en dat we de wereld niet kunnen veranderen. We zijn heus geen slechte mensen, er is veel waar we van houden, maar blijft deze liefde vooral niet iets van ons privéleven? Doen we onszelf hier ook niet te kort? Hebben we niet veel meer invloed dan we denken? Liefde en betrokkenheid zijn niet alleen subjectieve gevoelens maar ook objectieve krachten die de wereld buiten onszelf veranderen. Door een ander lief te hebben wordt die ander een geliefde medemens, en die kan dit weer verbreiden naar een ander, enzovoort. Zo wordt mijn liefde creatief. Men zegt wel eens: het trillen van de vleugels van een vlinder in het verre Zuid-Amerika kan lucht in beweging brengen die uitloopt op een storm die weer een orkaan wordt en de oceaan oversteekt en hier een dijkdoorbraak veroorzaakt. Het is waar, niet alleen positieve gevoelens van liefde van een enkeling hebben zo een wereldwijde uitwerking. Ook negatieve gevoelens van afkeer, woede en haat hebben dit. Als ik een ander mens wantrouw of kwaad over hem spreek kan dit bij anderen negatieve krachten opwekken, het kan hun woede versterken.  En zo werkt mijn afkeer destructief. Omdat we te weinig inzien dat we met onze goede gedachten, onze gebeden, onze liefde werkelijk de wereld kunnen beïnvloeden, zijn we des te meer gevoelig voor de werking van het kwade. Het slechte nieuws dat via de media op ons afkomt kan ons somber, verdrietig of boos maken. De slechtheid in de wereld kan ons des te meer aangrijpen. Maar dan kan ook bij ons het wonder van Pasen gebeuren. Dat wij ver boven al dit negatieve uit getild worden, en dat wij weer kunnen geloven dat het goede het wint van het kwade, de overwinning van de liefde. Omdat Christus verrezen is, hoeven we niet langer bang te zijn voor welke duistere of kwade kracht dan ook. Zeker, ook in ons leven blijft er verdriet en lijden, maar het wordt anders. Christus brengt ons op een weg die door lijden heenvoert,  Hij biedt ons reddend gezelschap. En zo werkt Hij door ons heen om de wereld ten goede te veranderen, om te helpen opbouwen, in plaats van af te breken, om met anderen verbindingen aan te gaan in plaats van af te stoten, om anderen te aanvaarden in plaats van te discrimineren, om zelf in geduld onze tegenstander te verdragen, in het besef dat die ander die zo lelijk doet voor iets veel mooiers bestemd is. In het dagelijks leven lijkt wat wij doen iets heel kleins maar het is als de vleugelslag van een vlinder. Ik wens U een zalig Pasen!

vader Paul

 

Overweging bij Palmzondag     
zondag 28 maart 2021    Evangelie: Johannes 12, 1- 18

De menswording van God is op zich al een daad van verlossing. God heeft zich in een mens, Jezus, met ons, mensen, willen identificeren, en ons leven willen delen, door zelf te ervaren wat het is om mens te zijn. Liefde houdt in dat de liefhebbende zich in de ander verplaatst en dit heeft God door deze incarnatie laten zien. Hierdoor alreeds tilt God ons mensen op tot een hoger, meer goddelijk niveau. Maar de liefde van God gaat nog verder: God lijkt nog méér van ons mensen te houden juist omdat wij verkeren in een gevallen staat van zonde en gebrokenheid. Des te kostbaarder wordt Gods liefde voor ons omdat Hij ons uit deze ellende wil redden door helemaal en totaal de gevolgen van het kwaad zelf te dragen. Zoals de orthodox theoloog Olivier Clement schreef: ‘Verenigd met ons, in zijn wezen en in liefde, nam Christus alle haat, rebellie, spot en wanhoop op zich, alle moorden, alle martelingen, alle kwellingen van de hele mensheid. In dit alles bloedde en leed hij, en schreeuwde hij het uit in angst en eenzaamheid. Zoals hij op een menselijke manier leed, zo was hij op een menselijke manier vol van vertrouwen: 'Vader, in uw handen beveel ik mijn geest'. Op dat moment werd de dood verzwolgen in het leven, de afgrond van de haat in de bodemloze diepten van de liefde’.

icoon palmpasen

Op Palmzondag herdenken wij Jezus’ intocht in Jeruzalem. Jezus weet wat hem te wachten staat. Ondanks het enthousiasme van de menigte die ‘Hosanna’ roept, zullen ze straks schreeuwen: ‘kruisig hem, kruisig hem’. Het brengt Hem tot de uiterste eenzaamheid en pijn van het lijden, die uitloopt in de dood. En tegelijk is dit een doortocht naar de overwinning op alle kwaad, alle haat en afwijzing. De overwinning van de liefde zelf. Tot troost en steun van ons allemaal.

vader Paul

 

Overweging bij de 5e zondag van de Vasten
21 maart 2021: Heilige Maria van Egypte.   
Evangelie Marcus 10, 32 – 45     

In het evangelie vertelt Jezus aan zijn leerlingen dat Hij in Jeruzalem veel zal moeten lijden en ter dood gebracht zal worden. Opvallend is hoe de leerlingen er niets van begrijpen. Twee van hen vragen Jezus zelfs om een ereplaats in Zijn Koninkrijk. De andere leerlingen zijn daar kwaad over. Jezus reageert: jullie weten niet wat je vraagt. Kunnen jullie de beker drinken die ik zelf moet drinken? De beker van het lijden. Het Koninkrijk waar Jezus zo vol van is, is het Koninkrijk van de liefde. Uit liefde heeft Jezus geleden, omdat in Hem God zelf ons mensen tegemoet is gekomen, om ons menselijk leven met alle pijn, onrecht, smaad en afwijzing te delen. God zelf toont in de Verrijzenis van Jezus dat deze liefde uiteindelijk alle haat en negativiteit overwint.

icoon 21 mrt

 

Op deze zondag herdenkt de Byzantijnse traditie de heilige Maria van Egypte. Zij groeide op in de 6e eeuw op het Egyptische platteland, verliet al jong het ouderlijk huis en werkte in Alexandrië als prostituee. Na zekere tijd voegde ze zich uit nieuwsgierigheid, en om klanten te winnen, bij een groep pelgrims op weg naar Jeruzalem. Daar komt ze tot bekering en krijgt ze berouw over haar zondige leven. Haar verdere leven brengt ze als boeteling door in de woestijn. Uiteindelijk vindt ze er rust. Na vele jaren ascetisch leven in de eenzaamheid ontmoet ze de monnik Zosimas, die haar de communie brengt. Een jaar later treft hij haar daar dood aan. Deze monnik heeft haar levensverhaal opgetekend. In het Kondakion van deze zondag wordt gezongen: Gij, Maria, die eens een leven leidde van lichtzinnigheid werd door uw boete de bruid van de Heer. Gij verlangde te leven als de engelen, en hebt de Boze overwonnen door het wapen van het Kruis. Daarom verschijnt gij, o Maria, nu als de Bruid van het koninkrijk.
Als “bruid van de Heer” heeft Maria de ware liefde gevonden. Haar vroegere leven kende geen echte liefde. Het was eerder een gebruikt worden. Het ontbrak de jonge Maria aan erkenning en waardering om wie zij werkelijk, van binnen, was.  Deze liefde vond Maria van Egypte in haar eenzaamheid, verbonden met Christus en zijn heilige Moeder.

vader Paul

 

Overweging bij de 4e zondag van de vasten:
Heilige Johannes Climacus.  
14 maart 2021  Evangelie: Marcus 9, 17 – 31   

De byzantijnse traditie herdenkt op deze 4e vastenzondag de Heilige Johannes Climacus, een monnik uit de 6e eeuw van het klooster op de berg Sinaï. Op de icoon zien we deze heilige  met andere monniken een lange ladder beklimmen die naar de hemel reikt. Een aantal van deze monniken houdt deze moeilijke klimtocht niet vol. Zij worden door duivels naar beneden getrokken. Kennelijk hebben zij het doel van hun opgang uit het oog verloren.

 

vasten icoon

 

Ook al zijn wij geen monniken en leven wij temidden van deze wereld, toch willen ook wij in ons leven steeds meer naar God op gaan. Er komen momenten dat je op de proef wordt gesteld. We zijn maar zwakke mensen en we sluiten compromissen. Het gevaar van verslapping dreigt. Deze opgang naar God is niet zozeer een eigen prestatie, het is God zelf die in ons werkt.
In het evangelie gaat het om de genezing van een door een demon bezeten jongen. Zijn vader roept uit: “Ik geloof Heer, maar kom mijn ongeloof te hulp”. Het gaat hier ook om de geestelijke strijd tegen demonen die mensen in hun greep kunnen krijgen. Jezus zegt dat alleen door veel vasten en gebed deze demonen bestreden kunnen worden. De demonen van onze tijd: mensen die gauw geïrriteerd raken, toenemende agressie en het wantrouwen tussen mensen. De situatie van corona die ongeduldig en soms wanhopig maakt. Het kan je somber stemmen. De demon van de twijfel kan aan je geloof  knagen. We moeten het grote doel steeds voor ogen houden: wat we op Pasen vieren: Gods triomf over de machten die het leven bedreigen en vernietigen. Wie dit goed voor ogen houdt kan de moeilijke tocht op de ladder voltooien en de verleiding om het op te geven weerstaan.

vader Paul

 

Overweging bij de 3e zondag van de Vasten, 7 maart 2021
Verering van het Heilig Kruis.  
 Evangelie: Marcus 8, 34 – 9,1

In het evangelie vertelt Jezus dat ieder die hem wil volgen zijn kruis op zich moet nemen en Hem zo achterna moet gaan. Christen zijn is niet vrijblijvend. En het gebeurt nogal eens dat mensen die zich christen noemen het hierbij laten afweten. In zekere zin wordt Christus telkens opnieuw gekruisigd. Zo luidt de titel van een beroemd boek van de Griekse schrijver Nikos Kazantzakis: Christus wordt weer gekruisigd. Het vertelt een verhaal zoals dat ongeveer honderd jaar geleden in Turkije gebeurd zou kunnen zijn. Toen woonden in dat land nog veel Grieken. In zo’n Grieks dorp wordt iedere zeven jaar het lijdensverhaal van Jezus in een passiespel opgevoerd. Wie zal het volgend haar de rol van Jezus spelen? Het moet wel iemand zijn die op Jezus lijkt. Na een hoop gedoe zal de rol van Jezus gespeeld worden door een jonge schaapherder, Manolios, die net als Jezus een klein baardje heeft, ze vinden hem ook een beetje zweverig. Dan komt er plots een grote groep uitgemergelde vluchtelingen bij het dorp aan. Dit zijn ook christenen die door de Turken verjaagd zijn en onder leiding van hun eigen priester nieuwe grond zoeken om te kunnen leven. De priester van het dorp en de notabelen moeten niets van deze vluchtelingen hebben. Twee priesters staan hier tegenover elkaar, de één solidair met de vluchtelingen, de andere priester, welgedaan en solidair met de dorpsoudsten, hitst de dorpelingen op de vluchtelingen te verjagen. Gedesillusioneerd strijken de vluchtelingen neer op een nabijgelegen rotsige berg. Maar de schaapherder Manolios leeft zich heel erg in de rol van Christus in die hij zal gaan spelen. Hij besluit met zijn vrienden de vluchtelingen te helpen. Maar veel zin heeft dit niet. De notabelen doen zich te goed aan gebraden kippetjes en raki en de dorpelingen rekken zich in hun warme bedden nog eens uit. Ondertussen zitten de vluchtelingen te klappertanden in tochtige berggrotten. Herder Manolios is bereid te sterven voor deze mensen. Op kerstavond wordt Manolios in een moment van collectieve hysterie vermoord in de kerk van het dorp. Hij heeft begrepen: alleen door gekruisigd te worden kan men weer opstaan.
Dit verhaal is nog steeds actueel als je denkt aan de talloze vluchtelingen die in schrijnend erbarmelijke omstandigheden op Griekse eilanden en bij de grens van Turkije dreigen te creperen. En de Europese landen waaronder Nederland zijn zo vervuld van hun zorg om corona dat er nauwelijks iets gedaan wordt om deze vluchtelingen goed op te vangen.
Het Kruis van Jezus vereren heeft consequenties. Welke dat voor ons zijn moet ieder van ons voorzelf uitmaken.

vader Paul